Ο ΝΕΟΣ ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΑΣΥΛΟΥ ΚΑΙ ΤΗΝ ΥΠΟΔΟΧΗ

@ANA-MPA/SYMELA PANTZARTZI

Με το νόμο 4540/2018 ενσωματώνεται η Οδηγία 2013/33/ΕΕ και εισάγονται ρυθμίσεις που αποσκοπούν μεταξύ άλλων στον εξορθολογισμό και στην επιτάχυνση της διαδικασίας εξέτασης των αιτημάτων ασύλου, στη διασφάλιση μεγαλύτερης μέριμνας για τους ανήλικους και ασυνόδευτους ανήλικους πρόσφυγες, στη βελτίωση των δυνατοτήτων εξέτασης και πιστοποίησης της ευαλωτότητας καθώς και στην εναρμόνιση του Κώδικα Μεταναστευτικής Πολιτικής με την κείμενη νομοθεσία περί συμφώνων συμβίωσης.

Συγκεκριμένα:

Για την επιτάχυνση των διαδικασιών εξέτασης και παροχής ασύλου:

  • Συντέμνονται οι προθεσμίες για την ολοκλήρωση της εξέτασης των αιτημάτων ασύλου σε α΄ βαθμό στα νησιά, σε 30 ημέρες (από 90 που ίσχυε ως τώρα) και της εξέτασης των αιτημάτων ασύλου σε  β΄  βαθμό,  σε 40 ημέρες (από 60 που ίσχυε ως τώρα).
  • Προβλέπονται εναλλακτικές πλασματικές επιδόσεις σε περίπτωση μη ανεύρεσης του προσφεύγοντος, προκειμένου να του επιδοθεί η απόφαση σε β΄ βαθμό. Αυτές γίνονται προς τον αντίκλητο ή το δικηγόρο του, προς το διοικητή του Κέντρου Υποδοχής και Ταυτοποίησης ή προϊστάμενο της δομής καθώς και με ανάρτηση σε ειδικό ιστότοπο.
  • Είναι δυνατή η αντικατάσταση των δικαστικών λειτουργών από τις επιτροπές της Αρχής Προσφυγών στην περίπτωση που διαπιστώνεται σημαντική και αδικαιολόγητη καθυστέρηση κατά τη διεκπεραίωση των υποθέσεων.
  • Επιτρέπεται η κατάθεση μεταγενέστερου αιτήματος μόνο εφόσον ο αιτών υποβάλει νέα στοιχεία τα οποία χωρίς υπαιτιότητά του δεν επικαλέστηκε κατά την εξέταση της προγενέστερης αίτησης. Προβλέπεται η μη δυνατότητα διαμονής στη χώρα εάν το αίτημα αποσκοπεί στην καθυστέρηση ή παρεμπόδιση απόφασης εκτέλεσης απομάκρυνσης, καθώς και όταν ο αιτών υποβάλει δεύτερη μεταγενέστερη μετά την έκδοση τελεσίδικης απόφασης με την οποία η πρώτη μεταγενέστερη κρίθηκε ως απαράδεκτη ή αβάσιμη.
  • Ορίζεται ως τελεσίδικη, η απόφαση που εκδίδει η Αρχή Προσφυγών – εφόσον ασκηθεί εμπρόθεσμα προσφυγή κατά της πρωτοβάθμιας απόφασης. Ο αιτών άσυλο έχει δικαίωμα να προσφύγει στα αρμόδια διοικητικά δικαστήρια. Όμως, η άσκηση αιτήσεως ακυρώσεως και αιτήσεως αναστολής εκτέλεσης δεν συνιστά από μόνη της αυτοτελή λόγο αναστολής εκτέλεσης τυχόν απορριπτικής απόφασης επί του αιτήματος παροχής ασύλου.
  • Προβλέπεται η συζήτηση των εκπρόθεσμων προσφυγών μόνο στην περίπτωση που το εκπρόθεσμο προκύπτει από λόγους ανωτέρας βίας.
  • Καθορίζεται ότι η συζήτηση της προσωρινής διαταγής και της αίτησης αναστολής καθώς και της έκδοσης απόφασης γίνεται σε ένα στάδιο, για την επιτάχυνση της διαδικασίας παροχής ή μη προσωρινής προστασίας.
  • Παρέχεται η συνδρομή ελληνόγλωσσου προσωπικού από την EASO στην Υπηρεσία Ασύλου κατά την καταγραφή των αιτήσεων διεθνούς προστασίας και κάθε άλλη διοικητική ενέργεια.
  • Αλλάζει ο τρόπος ορισμού του Διοικητικού Διευθυντή της Αρχής Προσφυγών. Θα γίνεται με απόφαση του Υπουργού Μεταναστευτικής Πολιτικής μετά από δημόσια πρόσκληση και εισήγηση τριμελούς επιτροπής, εντός αποκλειστικών προθεσμιών, με στόχο άμεσα να πάψει να λειτουργεί η Αρχή με μεταβατικό διευθυντή.
  • Σχετικά με τις συνθήκες υποδοχής, ο νόμος ενσωματώνει διατάξεις της Οδηγίας 2013/33/ΕΕ. Ενδεικτικά:
  • Προβλέπεται η δυνατότητα γεωγραφικού περιορισμού στις μετακινήσεις των αιτούντων άσυλο με απόφαση του Διευθυντή της Υπηρεσίας Ασύλου, όταν αυτό εξυπηρετεί την ταχεία επεξεργασία και την αποτελεσματική παρακολούθηση των αιτήσεων παροχής διεθνούς προστασίας. Ο περιορισμός δεν θίγει την σφαίρα της ιδιωτικής ζωής καθώς και την άσκηση δικαιωμάτων και μνημονεύεται στα δελτία αίτησης παροχής διεθνούς προστασίας.
  • Ως προς την κράτηση των αιτούντων άσυλο, οι σχετικές διατάξεις ενσωματώνουν τις αντίστοιχες της Οδηγίας, ενώ λαμβάνεται ειδική μέριμνα για τις ευάλωτες ομάδες. Ειδικότερα, εξασφαλίζεται η επικοινωνία των υπό κράτηση αιτούντων τόσο με τα μέλη της οικογένειάς τους και τους νομικούς τους εκπροσώπους όσο και με εκπροσώπους οργανώσεων που ενεργούν για λογαριασμό της. Η κράτηση πραγματοποιείται σε χώρους που σέβονται την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και όχι στον ίδιο χώρο με κρατούμενους του ποινικού δικαίου. Κατά τη διάρκεια της κράτησης, αποτελεί πρώτιστο μέλημα η ψυχική υγεία των κρατούμενων.
  • Η αρμόδια αρχή υποδοχής σε συνεργασία με τους κατά περίπτωση αρμόδιους κρατικούς φορείς, διεθνείς οργανισμούς και πιστοποιημένους κοινωνικούς φορείς μεριμνά για την παροχή υλικών συνθηκών υποδοχής σε είδος ή με μορφή χρηματικού βοηθήματος στους αιτούντες διεθνή προστασία. Η παροχή του συνόλου ή μέρους των υλικών συνθηκών υποδοχής τελεί υπό την προϋπόθεση ότι δεν εργάζονται ή ότι η εργασία τους δεν αποφέρει επαρκείς πόρους.

 Η στέγαση μπορεί να λαμβάνει τις ακόλουθες μορφές: α) ειδικοί χώροι στέγασης αιτούντων κατά τη διάρκεια εξέτασης της αίτησης στα σύνορα ή σε ζώνες διέλευσης (ΚΥΤ), β) κέντρα φιλοξενίας υπό τη διαχείριση δημόσιων ή ιδιωτικών μη κερδοσκοπικών φορέων ή διεθνών οργανισμών και γ) μισθωμένες ιδιωτικές κατοικίες ή διαμερίσματα ή ξενοδοχεία που μισθώνονται στο πλαίσιο στεγαστικών προγραμμάτων για αιτούντες.

  • Για τη διασφάλιση μεγαλύτερης μέριμνας για τους ανήλικους και ασυνόδευτους ανήλικους πρόσφυγες
  • Λαμβάνεται ιδιαίτερη μέριμνα για τους ανήλικους, για τους ασυνόδευτους ανήλικους, για τις οικογένειες και για τις γυναίκες κατά τη διάρκεια της κύησης και για τρεις μήνες μετά τον τοκετό. Ειδικά δε για γυναίκες δεν προβλέπεται η συνύπαρξη με άνδρες, εκτός αν πρόκειται για πρόσωπα του οικογενειακού τους περιβάλλοντος και ύστερα από συγκατάθεσή τους. Η κράτηση ασυνόδευτων ανηλίκων μπορεί να επιλέγεται σε περίπτωση έσχατης ανάγκης, πάντα με γνώμονα το βέλτιστο συμφέρον του ανήλικου και εφόσον δεν μπορούν να εφαρμοστούν εναλλακτικά ή λιγότερο περιοριστικά μέτρα. Η κράτηση ανηλίκων κατά κανόνα δεν μπορεί να ξεπερνά τις 25 ημέρες, ενώ κατ’ εξαίρεση μπορεί να παρατείνεται για 20 ημέρες.
  • Όλοι οι ανήλικοι πολίτες τρίτων χωρών ή ανιθαγενείς, κατά τη διάρκεια της παραμονής τους στη χώρα έχουν δικαίωμα πρόσβασης σε όλες τις βαθμίδες της δημόσιας εκπαίδευσης. Η ενηλικίωση και μόνο δεν συνιστά επαρκή λόγο απώλειας του δικαιώματος αυτού. Ομοίως, οι αιτούντες έχουν πρόσβαση στην εργασία και στην παρακολούθηση προγραμμάτων επαγγελματικής κατάρτισης με τους ίδιους όρους όπως οι Έλληνες πολίτες.
  • Αρμόδια Αρχή για την προστασία των ασυνόδευτων ανηλίκων και των χωρισμένων ανήλικων ορίζεται, με τρίμηνη μεταβατική διάταξη, η Γενική Διεύθυνση Κοινωνικής Αλληλεγγύης του Υπουργείου Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Κοινωνικής Αλληλεγγύης.
  • Για τη βελτίωση των δυνατοτήτων εξέτασης και πιστοποίησης της ευαλωτότητας
  • Κατά τη διαδικασία υποδοχής λαμβάνεται υπόψη η ευαλωτότητα των αιτούντων, ενώ ορίζεται με σαφήνεια η διαδικασία και οι φορείς που μπορούν να κάνουν την εξέταση και την πιστοποίηση της ευαλωτότητας. Στην περίπτωση των ασυνόδευτων ανηλίκων για την εκτίμηση του βέλτιστου συμφέροντός τους, λαμβάνονται υπόψη ιδίως οι δυνατότητες επανένωσης της οικογένειας, η ποιότητα ζωής και η κοινωνική ανάπτυξη του ανηλίκου, ζητήματα ασφαλείας και προστασίας.
  • Τα θύματα βασανιστηρίων, βιασμού ή άλλων σοβαρών πράξεων βίας πιστοποιούνται με ιατρική γνωμάτευση από καταρτισμένο προσωπικό μόνο δημόσιων φορέων παροχής υπηρεσιών υγείας, συμπεριλαμβανομένων των ιατροδικαστών και λαμβάνουν την αναγκαία περίθαλψη για την προκληθείσα βλάβη.
  • Αποζημιώσεις

 Προβλέπεται η διαδικασία αποζημίωσης για ζημιές που υπέστησαν περιουσίες φυσικών και νομικών προσώπων στην ευρύτερη περιοχή της Σούδας Χίου και της Τοπικής Κοινότητας Χαλκείου του Δήμου Χίου και στην περιοχή του Δημοτικού Διαμερίσματος Μόριας του Δήμου Λέσβου, οι οποίες οφείλονται σε πράξεις προσφύγων ή μεταναστών και έχουν καταγραφεί και αποτιμηθεί σε σχετικά πρακτικά επιτροπών που εγκρίθηκαν με αποφάσεις των Δημοτικών Συμβουλίων Χίου και Λέσβου.

Εξαιρούνται: οι καλυπτόμενες από ασφαλιστικό συμβόλαιο σε ισχύ αποζημιώσεις οικιών, επαγγελματικών χώρων, οχημάτων και μηχανημάτων, οι αποζημιώσεις από κλοπές σε οικίες και επαγγελματικούς χώρους και οι αποζημιώσεις για διαφυγόντα κέρδη

  • Πληρέστερη εναρμόνιση με το δίκαιο της ΕΕ για τη νόμιμη μετανάστευση, σύμφωνα με την Οδηγία 2014/66/ΕΕ. Ενδεικτικά:
  • Εναρμονίζεται ο Κώδικας Μετανάστευσης με την κείμενη νομοθεσία περί των συμφώνων συμβίωσης. Αποκαθίστανται περιπτώσεις συντρόφων που έχουν συνάψει σύμφωνο καθώς και των τέκνων που έχουν αναγνωριστεί στο πλαίσιο συμφώνου. Σχετική μέριμνα υπάρχει και για τους απευθείας ανιόντες των συντρόφων.
  • Τροποποιείται η άδεια διαμονής για εξαιρετικούς λόγους και αποκτά τριετή ισχύ. Μόνη προϋπόθεση για τη χορήγηση της άδειας είναι η απόδειξη της παραμονής του αιτούντος στη χώρα για 7 έτη. Με την παραλαβή του αιτήματος χορηγείται στον αιτούντα απόδειξη παραλαβής στην οποία αναγράφεται ότι κωλύεται η έκδοση απόφασης επιστροφής για το χρόνο που θα απαιτηθεί μέχρι την εξέταση του αιτήματος.